Konopie a choroby autoimmunologiczne

Naukowcy na całym świecie od wielu lat analizują szerokie działanie terapeutyczne konopi w kontekście różnych grup chorób. Jedną z nich są choroby autoimmunologiczne, których efektem jest atakowanie przez układ odpornościowy struktur własnego organizmu. Okazuje się, że konopie i ich składniki aktywne mogą stanowić potencjalny lek o działaniu hamującym autoagresję. Czy CBD i THC pomagają na choroby takie jak Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów czy stwardnienie rozsiane? Jaki jest mechanizm działania konopi na choroby autoimmunologiczne? Więcej dowiesz się z tego artykułu. 

Wpływ konopi na immunologię

Nasz układ immunologiczny to skomplikowany system, którego zadaniem jest utrzymanie nas w zdrowiu przez atakowanie drobnoustrojów (bakterii, wirusów czy grzybów) i zwalczanie chorób. Okazało się, że odkryty stosunkowo niedawno, bo w latach ’80 poprzedniego wieku układ endokannabinoidowy (ECS), który reguluje najważniejsze funkcje w ludzkim ciele, steruje także naszą immunologią. O połączeniu ECS i naszego systemu odpornościowego poświęconych było wiele badań naukowych. Stąd między innymi wiemy, że składniki konopi, takie jak CBD czy THC są w stanie stymulować receptory wchodzące w skład układu endokannabinoidowego i wpływać na ekspresję limfocytów. Spora część wspomnianych receptorów znajduje się komórkach odpornościowych i gruczołach odpowiedzialnych za ich produkcję. Wpływ konopnych kannabinoidów na receptory może być podobny jak w przypadku naszych endogennych składników produkowanych w ramach ECS. Zatem w sytuacji zaburzenia równowagi wewnętrznej, jaką jest choroba autoimmunologiczna, podawanie fitokannabinoidów z rośliny konopi może wspomóc w harmonizacji układu odpornościowego.  

Działanie immunosupresyjne

Ponieważ ludzki układ odpornościowy jest połączony z układem endokannabinoidowym – reaguje na związki zawarte w konopiach takie jak CBD. Kilka badań in vitro i in vivo wykazało, że kannabidiol posiada zarówno właściwości immunomodulujące, czyli wspierające prawidłową odpowiedź immunologiczną, jak i regulujące w kontekście obniżenia aktywności limfocytów, odpowiedzialnych za autoagresję, co jest niezbędne przy leczeniu chorób o podłożu autoagresywnym. Działanie immunosupresyjne kannabidiolu przypisuje się modulacji podstawowych szlaków i receptorów sygnalizacji immunologicznej. Mechanizm ten został przeanalizowany w przeglądzie Immuno Targets and Therapy z 2020 roku. Analizowano tam wiele badań, w których CBD był stosowany w chorobach autoimmunologicznych. Kannabidiol był podawany w dawkach od 1 do 10 mg / kg masy ciała dziennie, wpłynął na zmniejszenie liczby limfocytów odpowiedzialnych za atakowanie własnych tkanek oraz produkcji cytokin prozapalnych: interleukiny 1, 2, 12, oraz 17. Wykazano również, iż CBD chroni przed uszkodzeniami komórkowymi powstającymi podczas odpowiedzi immunologicznych – poprzez modulowanie sygnałów odbieranych przez receptory adenozyny. 

Inny, popularny składnik konopi – THC, także wykazuje działanie immunosupresujne, chodź musi być podany w bardzo dużej dawce, która z kolei wiąże się z działaniami niepożądanymi. Tetrahydrocannabinol w przeciwieństwie do CBD ma zdolność bezpośredniej aktywacji receptorów CB2 i przez to może regulować funkcję limfocytów T. W przeglądzie Cannabis and Cannabinoids Research z 2021 roku, gdzie przeanalizowano 677 publikacji i badań w środowisku invitro i modelach zwierzęcych przedstawiono dowody na immunomodulujące działanie kannabinoidów w przypadku tocznia rumieniowatego, cukrzycy typu 1 oraz stwardnienia rozsianego. Stwierdzono tam, że to CBD jest jednym z głównych modulatorów odpowiedzi immunologicznej. Połączony z niskimi dawkami THC możne z kolei wykazywać silniejsze działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Zmniejszanie stanu zapalnego

Dotychczasowe wyniki badań pozwalają przypuszczać, że terapia kannabinoidami może pomóc osobom cierpiącym na choroby autoimmunologiczne poprzez zmniejszenie przewlekłego stanu zapalnego, przy niewielkich lub żadnych skutkach ubocznych. 

Pośrednia i bezpośrednia aktywacja receptora CB1 prowadzi do regulacji kinaz białkowych aktywowanych mitogenami (MAPK), które są niezbędne dla zapalnych i odpornościowych odpowiedzi komórkowych. Badania w środowisku in vitro wykazały, że kannabinoidy mogą osłabiać autoimmunologiczną odpowiedź zapalną. W zwierzęcym modelu stwardnienia rozsianego CBD zmniejszało transkrypcję genów sprzyjającą zapaleniu. W przeglądzie „Cannabis and Autoimmunity: Possible Mechanisms of Action“ z 2021 analizowano mechanizm regulowania przez CBD równowagi zapalnych limfocytów Th17 i limfocytów T regulatorowych. Wykazano, że związek ten ogranicza również proliferację a także infiltrację limfocytów T. Badania kliniczne udowodniły, że kannabidiol zmniejsza produkcję i uwalnianie prozapalnych cytokin, hamuje procesy zapalne oraz zapobiega ich powstawaniu. Uregulowana odpowiedź zapalna to mniejsze prawdopodobieństwo ataku przeciwciał na chory organ czy tkankę. Dlatego CBD może stanowić alternatywę dla leków przeciwzapalnych i immunosupresyjnych. Najsilniejsze działanie przeciwzapalne wykazywała kwasowa forma kannabidiolu, czyli kwas kannabidiolowy (CBDa), który hamuje aktywność cyklooksygenazy, zmniejszając objawy stanów zapalnych.

Receptor TRV1 a CBD

Niektóre badania wskazują, że aktywność CBD w obrębie układu immunologicznego obejmuje inne mechanizmy działania niż poprzez receptory CB1 lub CB2. Niskie powinowactwo CBD do wspomnianych receptorów sugeruje, że jego farmakodynamika jest niezależna od nich. Istnieje jeszcze jeden receptor, który CBD może modulować i jest nim receptor wanilinowy 1 (RPV1). Ulega on ekspresji w różnych komórkach układu odpornościowego, w tym w limfocytach, mikrogleju i astrocytach, i bierze udział w patofizjologicznych odpowiedziach układu odpornościowego, które występują w przebiegu chorób autoimmunologicznych. RPV1 jest odpowiedzialny za wykrywanie bodźców utrzymujących i regulujących homeostazę komórkową poprzez regulowanie indukcji cytokin i chemokin prozapalnych. Ponieważ aktywacja TRPV1 wpływa na mediatory prozapalne i immunologiczne, kanały TRPV1 są potencjalnym celem dla nowych leków immunomodulujących. CBD poprzez wpływ na receptor TRPV1 dokonuje supresji immunologicznej. Rola TRPV1 w immunomodulującym działaniu CBD była między innymi widoczna w apoptozie komórek raka endometrium. W modelu zwierzęcym wykazano również, że CBD hamuje cytokinę czynnika martwicy nowotworu (TNF) odpowiedzi zapalnej i immunologicznej w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów. Badanie to ujawniło, że CBD podawane w ilości 5 mg/kg masy działa dziennie wykazało przeciwartretyczne i immunosupresyjne działanie.